İngilizce Soru Cümlesi Kurma: Do, Does, Did Ne Zaman?

İngilizce soru cümlesi kurmanın kısa kuralı şu: present simple ve past simple'da fiilden önce bir yardımcı fiil koyarsın, ana fiil de yalın haline döner. Şimdiki genel durum için do (he, she, it ile does), geçmiş için did gelir. Yani "You like coffee?" yerine "Do you like coffee?" dersin.

Konuşurken bu kural genelde bilinir ama hızlı konuşunca unutulur. Aşağıda kuralı dört adıma indirdik, sonra gerçek bir sohbette nasıl çalıştığına bakacağız.

Do, does ve did ne zaman gelir?

Üçü de aynı işi yapar: soruyu başlatır. Fark, zamanda ve özne kişisinde.

Yardımcı fiil	Ne zaman	Örnek
Do	Şimdiki genel durum; I, you, we, they	Do you drink tea?
Does	Şimdiki genel durum; he, she, it	Does she drink tea?
Did	Geçmiş; her özne	Did they drink tea?

Did tüm özneler için aynıdır, bu yüzden en kolay olanı odur.

Bir sorunun hangi zamanda olduğunu çoğu zaman zaman ifadesi söyler. "Every day", "usually", "on weekends" gibi kelimeler şimdiki genel durumu, "yesterday", "last week", "two years ago" geçmişi gösterir. Soruyu kurmadan önce cümledeki bu işarete bak: "Do you usually cook at home?" ve "Did you cook at home last night?" aynı fiille kurulan ama farklı zamandaki iki sorudur.

Soru cümlesi 4 adımda nasıl kurulur?

1. Zamanı belirle. Alışkanlık ya da genel bilgi mi soruyorsun (şimdiki), bitmiş bir olay mı (geçmiş)? "Her sabah kahve içer misin?" şimdiki, "Dün kahve içtin mi?" geçmiştir.
2. Yardımcı fiili öne al. Şimdiki için do ya da does, geçmiş için did seç ve cümlenin başına koy. Özne he, she ya da it ise does kullan.
3. Özneyi ve fiili yalın haliyle ekle. Zaman bilgisini artık yardımcı fiil taşıyor, ana fiil yalın kalır: "Does she work?" ("works" değil), "Did you call him?" ("called" değil).
4. Soru kelimesi varsa en başa koy. What, where, when, why, how kelimesi yardımcı fiilden önce gelir. Sıra aynı kalır, sadece başa bir kelime eklenir.

Bu sırayı tek kalıp olarak aklında tut: Soru kelimesi + do/does/did + özne + yalın fiil.

Soru kelimeli sorular nasıl olur?

Evet/hayır sorusunu kurduysan geri kalanı kolay. Önüne soru kelimesi eklersin:

• Where do you work? (Nerede çalışıyorsun?)
• What time does the class start? (Ders kaçta başlıyor?)
• Why did you move to Izmir? (Neden İzmir'e taşındın?)
• How does he get to the office? (İşe nasıl gidiyor?)

Dikkat: "Where does he lives?" demek çok yaygın bir hatadır. Does zaten "-s" bilgisini taşıdığı için fiil yine yalın kalır: "Where does he live?"

Evet/hayır sorusuna kısa cevap nasıl verilir?

İngilizce konuşanlar soruya çoğu zaman tek kelimeyle değil, yardımcı fiili tekrar ederek cevap verir. "Do you play any sports?" sorusuna "Yes, I do." ya da "No, I don't." dersin. "Did she call you?" sorusuna "Yes, she did." ya da "No, she didn't." uygun düşer. Bu, kuralı pekiştirmenin de güzel bir yolu: soruyu kurarken kullandığın yardımcı fiili cevapta da duyarsın.

Küçük bir alıştırma: bir arkadaşının günü hakkında beş soru hazırla, üçünü şimdiki, ikisini geçmiş zamanla kur. Örneğin "Do you work from home?", "Does your sister live nearby?", "Did you sleep well?" gibi. Cevapları da kısa cevap kalıbıyla ver.

Gerçek bir sohbette nasıl çalışır?

Yeni tanıştığın biriyle konuşurken bu dört adım saniyeler içinde olur. Küçük bir örnek:

Elif: Where do you live?
Tom: In Kadıköy. I moved here last year.
Elif: Oh nice. Did you move for work?
Tom: Yes. I work at a design studio.
Elif: Does your studio have an office nearby?
Tom: It does. Do you work around here too?

Diyalogda üç tane yardımcı fiil var: do (you için), did (geçmiş) ve does (studio, yani it için). Tom'un son cümlesindeki "It does" kısa cevabına da dikkat et: soruda hangi yardımcı fiil kullanıldıysa kısa cevapta onu tekrar edersin.

Konuşmada en sık yapılan iki hata

1. "You like coffee?" Sesini yükselterek soru yapmak sohbette anlaşılır, hatta İngilizce konuşanlar da bunu bazen bilerek yapar. Ama bu, kuralı bilmeden yapınca alışkanlığa dönüşür ve resmi ortamda (toplantı, görüşme) eksik durur. Doğrusu: "Do you like coffee?"

2. "Where you live?" Türkçede "Nerede yaşıyorsun?" derken ek fiile gelir, yardımcı fiile ihtiyaç yoktur. O yüzden zihnin soru kelimesinden sonra doğrudan özneye gider. Doğrusu: "Where do you live?"

Üçüncü hata da bunlara eşlik eder: yardımcı fiil koyup fiile yine ek getirmek ("Did you went?", "Does she works?"). Kural basit: yardımcı fiil geldiyse fiil yalın kalır.

Bir eğitmenimiz bu hatayı şöyle özetliyor: öğrenciler soruyu kafalarında Türkçe kurup kelime kelime çeviriyor, yardımcı fiil de çeviride karşılığı olmadığı için düşüyor. Çözüm, soruyu çevirmek yerine kalıp olarak ezberlemek. "Do you...?", "Does he...?", "Did you...?" üç başlangıcı hazır tuttuğunda geri kalanı kendiliğinden gelir.

Do ile kurulmayan sorular var mı?

Evet. Be fiili (am, is, are, was, were) ve can, will, should gibi modal fiiller kendileri soru yapılır, do gerekmez. "Are you tired?", "Can you help me?", "Was it expensive?" doğru cümlelerdir. "Do you are tired?" ise yanlıştır.

Bu kalıpları konuşurken nasıl otomatikleştirirsin?

Kuralı bilmek bir şey, hızlı konuşurken uygulamak başka. İlk adım olarak günde beş soruyu yüksek sesle kur: "Do you...?", "Does he...?", "Did you...?" ile başlayan cümleler. Sonra bunu gerçek bir konuşmaya taşı. Soru kurma pratiği için iyi bir alan, işverene soru sorduğun görüşme senaryosu: İngilizce görüşmede işverene sorulacak hazır sorular do ve does ile kurulmuş birçok örnek içeriyor.

Hızlanmak için bir yöntem daha var: gün içinde gördüğün şeyleri soruya çevir. Yolda biri telefonla konuşuyorsa "Does he know where he is going?", dün akşam ekmek alıp almadığını düşünüyorsan "Did I buy bread?" diye kendine sor. Bu mini soru oyunu, gerçek sohbette yardımcı fiili düşünmeden kullanmanı sağlar.

Bir konuşma partneriyle çalışırken karşındakinden hatanı düzeltmesini iste. Soru cümlesi hataları bir kez doğru duyulup tekrar edildiğinde çok hızlı yerleşir.