İngilizce th Sesi Nasıl Söylenir? Dil Konumu ve Pratik

th sesini söylemek için dilinin ucunu üst ve alt ön dişlerinin arasına hafifçe koyar, havayı dişlerinle dilin arasından üflersin. Think kelimesindeki th sessizdir (ses tellerin titremez), this kelimesindeki th ise sesli çıkar: aynı dil konumu, sadece boğazında titreşim vardır.

Türkçede bu iki ses olmadığı için ağız, en yakın tanıdık sese kaçar. Bu yazıda iki th sesini ayırmayı, dilinin tam yerini bulmayı ve kısa bir rutinle bunu alışkanlığa çevirmeyi göreceğiz.

İngilizcede kaç farklı th sesi var?

İki tane. Yazılışları aynı olduğu için çoğu kişi bunu fark etmez, ama kulak farkı hemen duyar.

• Sessiz th (θ): think, three, thank, birthday, month, mouth. Elini boğazına koyduğunda titreşim hissetmezsin; sadece hava akar.
• Sesli th (ð): this, the, they, mother, brother, breathe. Aynı konumdan çıkar ama boğazında hafif bir vızıltı hissedersin.

Pratik bir ipucu: the, this, that, they, there, then gibi çok sık kullanılan küçük kelimelerdeki th neredeyse her zaman seslidir. Think, thing, three, thank gibi içerik taşıyan kelimelerin başındaki th ise genellikle sessizdir. Bu kural her kelimeyi kapsamaz, ama başlangıç için işini görür.

Dilini tam olarak nereye koymalısın?

Dilinin ucu ön dişlerinin arasından birkaç milimetre görünecek kadar dışarı çıkar. Isırmıyorsun; dişlerin dile sadece hafifçe değiyor. Sonra havayı ver. Doğru yaptıysan hafif bir sürtünme sesi duyarsın, tıpkı bir lastikten yavaşça hava kaçması gibi.

Aynaya bakarak dene. Dilinin ucunu göremiyorsan büyük ihtimalle dişlerin arkasında kalmıştır ve ses s ya da t'ye kayıyordur. Bazı konuşmacılar dili dışarı çıkarmadan, dil ucunu üst dişlerin arkasına dayayarak da bu sesi üretir. Başlangıçta dışarı çıkarmak daha güvenlidir, çünkü konumu gözünle kontrol edebilirsin. Akıcılaştıkça dil zaten kendiliğinden daha az görünür.

Neden s, z, t ya da d çıkıyor?

Ağzın tanımadığı bir sesle karşılaşınca en yakın komşusunu seçer. Dil biraz geride kalırsa sessiz th, s ya da t olur; sesli th ise z ya da d olur. Sorun şu ki İngilizcede bu sesler başka kelimeler kurar:

Çoğu zaman bağlam seni kurtarır. Ama kurtarmadığı anlar da vardır ve o anlar genellikle sayılar, isimler ya da kısa cevaplardır.

Bir restoran sahnesi: th nerede takılır?

Kalabalık bir restorana giriyorsun. Garson kapıda karşılıyor:

Waiter: Hi there! How many?
You: Tree, please.
Waiter: Sorry, two?
You: No, three. One, two, three.
Waiter: Oh, three! Got it. This way, please.

Burada bağlam yetmedi, çünkü "tree" restoranda anlamsız ve garson en yakın mantıklı sayıyı tahmin etti. Parmakla göstererek durumu kurtardın, ama küçük bir aksama yaşandı. Sayılar, saatler (three thirty), günler (Thursday) ve tarihler (the third, the thirteenth) th hatasının en çok fark edildiği yerlerdir. Bu kelimeleri pratiğinde öne almanın sebebi bu.

Minimal çiftlerle nasıl pratik yaparsın?

Minimal çift, tek bir sesle ayrılan iki kelimedir: think ve sink gibi. Bu çiftleri art arda söylemek, ağzına iki konum arasındaki farkı hissettirir. Aşağıdaki rutin günde yaklaşık 10 dakika sürer:

1. Sesi tek başına uzat. Dilini dişlerinin arasına koy ve sessiz th'yi üç saniye boyunca "thhhh" diye uzat. Sonra elini boğazına koy ve aynı konumda ses tellerini titreterek sesli th'ye geç.
2. Çiftleri karşılaştırarak oku. think/sink, three/tree, thank/tank, mouth/mouse, they/day, then/den, breathe/breeze. Her çifti beş kez, ikinci kelimede dilinin geri çekildiğini hissederek söyle.
3. Kelimeden cümleye geç. "I think these three things are worth it." ve "Thank you for the birthday gift, brother." cümlelerini önce yavaş, sonra normal hızda söyle. Cümle içinde dil daha hızlı hareket etmek zorunda kalır, asıl zorluk burada başlar.
4. Kaydet ve dinle. Telefonuna aynı cümleleri kaydet, bir gün sonra dinle. Dinlerken tree mi three mi duyduğunu kendine dürüstçe sor.

Tek başına çalışmak konumu oturtur. Ama gerçek sohbette dikkatin içeriğe kaydığı anda eski alışkanlık geri gelir. O yüzden düzeldiğini düşündüğün kelimeleri canlı konuşmada, karşında birinin olduğu bir ortamda denemen gerekir.

Kusursuz bir th şart mı?

Hayır. Ana dili İngilizce olan pek çok bölgede bile th farklı söylenir; bazı aksanlarda three, "free" gibi çıkar. Hedefin taklit değil, anlaşılır olmak. Karşındaki kişi think ile sink'i karıştırmıyorsa iş tamamdır. Anlaşılırlığı tek bir sesten çok hangi heceyi vurguladığın belirler; bunu kelime vurgusu (word stress) yazısında örneklerle anlattık.

Yine de sınava hazırlanıyorsan telaffuz ayrı bir puan kriteridir ve th hatası bu kriterde kolayca fark edilir. Yukarıdaki rutini IELTS Speaking için hazırladığımız 4 haftalık plana günlük kısa bir blok olarak ekleyebilirsin.

Bugün tek bir şey yap: aynanın karşısında think/sink ve three/tree çiftlerini beşer kez söyle. Dilinin ucunu gördüğün an, doğru yoldasın.