Say, Tell, Speak, Talk: Hangisi Ne Zaman?

Say söylenen sözün kendisine, tell birine bilgi ya da hikaye aktarmaya, speak dil ve resmi konuşmaya, talk karşılıklı sohbete odaklanır. Dördü de Türkçede "söylemek" ya da "konuşmak" olarak karşılık bulduğu için karışır. Aşağıda her birini en sık kalıplarıyla tek tek görüyoruz.

Bir eğitmenimiz bu karışıklığı şöyle anlatıyor: "Öğrencim toplantıdan sonra bana 'I said to my manager the truth' dedi. Cümleyi anlıyordum ama kulağa hep tuhaf geliyordu. Ona sadece şunu sordum: 'Sen sözü mü aktarıyorsun, yoksa kişiye bilgi mi veriyorsun?' O an fark etti. 'Tell the truth' kalıp olarak yerleşmişti, onu ezberlemek yeterliydi." Yani çoğu zaman kural değil, kalıp devreye giriyor.

Say ne zaman kullanılır?

Say, söylenen kelimelere odaklanır. Kime söylediğin ikinci plandadır, çoğu zaman hiç belirtilmez. Yanında doğrudan söz ya da "that" cümlesi gelir.

• say hello: merhaba demek. "Say hello to your sister for me." (Kardeşine benden selam söyle.) Burada "tell hello" denmez.
• say what you think: ne düşündüğünü söylemek. "Don't be shy, just say what you think." (Çekinme, ne düşünüyorsan söyle.)

Kişiyi belirtmek istersen "to" kullanırsın: "She said to me that she was tired." Ama "She told me she was tired" çok daha doğal durur. Say ile kişi arasında "to" gerekir, tell ile gerekmez. Bu küçük fark en sık yapılan hatadır.

Tell ne zaman kullanılır?

Tell her zaman bir kişiyle birlikte gelir: birine bilgi, hikaye, talimat ya da gerçek aktarırsın. "Tell" dedikten sonra genellikle "kime" sorusunun cevabı hemen gelir.

• tell the truth: doğruyu söylemek. "Please tell me the truth." (Lütfen bana doğruyu söyle.) "Say the truth" yaygın değildir, kalıp tell ile kurulur.
• tell a story: hikaye anlatmak. "He loves to tell a funny story at dinner." (Yemekte komik bir hikaye anlatmayı sever.) Sohbette geçmiş zamanla hikaye anlatmayı İngilizce Hikaye Anlatma yazımızda ayrıca işledik.

Tell, emir ve talimat için de kullanılır: "She told me to wait." (Bana beklememi söyledi.) Yapı basit: tell + kişi + to + fiil.

Speak ne zaman kullanılır?

Speak, konuşma eyleminin kendisini ya da bir dili konuşabilme becerisini anlatır. Resmi ya da tek yönlü konuşmalarda da tercih edilir: konferans, telefon, konuşma yapmak gibi.

• speak English: İngilizce konuşmak. "Do you speak English?" Dil adlarıyla say, tell ya da talk kullanılmaz. "I talk English" kulağa yanlış gelir.
• speak up: sesini yükseltmek ya da çekinmeden fikrini söylemek. "Could you speak up, please? I can't hear you." (Biraz yüksek sesle konuşur musun, seni duyamıyorum.)

Telefonda "Hello, who is speaking?" ve "Can I speak to Mr. Brown?" kalıpları da speak ile kurulur. Kendi konuşma becerini gözlemlemek istersen İngilizce Konuşma Kaydı yazısındaki yöntem işine yarar.

Talk ne zaman kullanılır?

Talk, iki ya da daha fazla kişinin sohbetini anlatır. Daha samimi ve gündelik bir tondur. Genellikle bir edatla gelir: "to", "with" ya da "about".

• talk about: bir konu hakkında konuşmak. "We talked about the holiday for an hour." (Bir saat tatil hakkında konuştuk.) "Talk about" sonrasında konu gelir, kişi değil.
• talk to someone: biriyle konuşmak. "Can I talk to you for a minute?" (Seninle bir dakika konuşabilir miyim?) Aynı anlamda "talk with" da kullanılır, "talk to" biraz daha yaygındır.

Speak to ile talk to arasındaki fark nedir?

İkisi de "biriyle konuşmak" demektir. Speak to biraz daha resmidir, talk to daha rahat durur. Müdürünle konuşmak istersen "Could I speak to you for a moment?" hem kibar hem profesyonel görünür. Arkadaşına "Can we talk?" demek yeterlidir. Emin olmadığında talk to ile başlamak çoğu gündelik durumda güvenlidir.

En sık yapılan hatalar neler?

Sınıfta üç hatayı tekrar tekrar duyuyoruz. Üçü de Türkçeden birebir çeviriden doğuyor.

1. "He said me" yerine "He told me" ya da "He said to me". Say, kişiyi doğrudan almaz.
2. "I told him to the story" yerine "I told him the story". Tell'den sonra kişi ve konu arka arkaya gelir, araya edat girmez.
3. "We spoke about football for hours" cümlesi yanlış değil ama sohbet için talk daha doğal: "We talked about football for hours."

Bir de şu ayrıntı var: "tell" fiilinin kendi başına kullanılan birkaç özel kalıbı vardır. "Tell the time" (saati söylemek), "tell a lie" (yalan söylemek) ve "tell the difference" (farkı ayırt etmek) say ile kurulmaz. Bunları ayrı bir liste yapmak yerine okuduğun metinlerde ya da dinlediğin konuşmalarda karşına çıktıkça not almak daha etkili.

Küçük bir örnek diyalog bunu pekiştirir:

"Can I talk to you for a minute?"
"Sure. What's up?"
"I need to tell you something. I didn't say anything earlier because I was nervous."
"Just speak up. I'm listening."

Dört fiil de tek bir kısa konuşmada doğal biçimde geçti. Kalıpları böyle bağlam içinde duyduğunda hangisinin nerede durduğunu ezberlemene gerek kalmıyor.

Dört fiili hızlıca ayırmak için mini tablo

Fiil	Ana fikir	Tipik kalıp
say	söylenen söz	say hello, say what you think
tell	kişiye aktarma	tell the truth, tell a story
speak	dil ve resmi konuşma	speak English, speak up
talk	karşılıklı sohbet	talk about, talk to someone

Pratikte şu soru işini görür: Birine bir şey mi aktarıyorsun? Tell. Sözün kendisi mi önemli? Say. Dilden ya da resmi bir konuşmadan mı bahsediyorsun? Speak. Sohbet mi ediyorsun? Talk.

Bu fiilleri pratikte nasıl oturtursun?

Kural çalışmak yerine kalıpları cümle içinde tekrar etmek daha kalıcıdır. Her fiil için bir cümle yaz, sesli söyle ve haftada bir gün sadece bu dört fiili kullanarak kısa bir sohbet yap. Konuşma odalarında bu hataları fark ettiğimizde anında düzeltiyoruz, çünkü doğru kalıbı bir kez duyan öğrenci genelde bir daha unutmuyor.